New CBB

Mijn Grieks leraar suggereerde laatst iets interessants; dat in het Nederlands de categorie meewerkend voorwerp eigenlijk helemaal niet bestaat.

Er zijn twee gevallen waar ik aan moet denken waar de Neerlandici beweren dat het meewerkend voorwerp zich anders gedraagt dan het lijdend voorwerp.

1) Hen en hun. Hen is lijdend voorwerp of als het met een voorzetsel gaat en hun wordt als meewerkend voorwerp zonder voorzetsel. Dus:
- Ik sla hen.
- Ik geef het boek aan hen.
- Ik geef hun het boek.

Mijn Grieks leraar echter beweerde dat dit onderscheid door Neerlandici bedacht is en helemaal niet thuis hoort in het Nederlands. Dat vond ik moeilijk te geloven dus heb ik het opgezocht; en wat bleek? Hij heeft gelijk. Ene meneer Christiaen van Heule blijkt dit in 1625 bedacht te hebben.

http://nl.wikipedia.org/wiki/Systeem-Van_Heule
http://nl.wikipedia.org/wiki/Christiaen_van_Heule

2) In passieve constructies waar een meewerken voorwerp naar voren wordt gebracht.

Ik geef gelijk even een voorbeeld van hoe het volgens de Neerlandici moet:
- De studenten wordt verzocht hun tentamen in te leveren.

en niet:
- De studenten worden verzocht hun tentamen in te leveren.

Er wordt geredeneerd dat de studenten immers een meewerkend voorwerp is en in de passieve constructie dus niet congrueert met de persoonsvorm. Er staat volgens hen eigenlijk zoiets als: 'Er wordt aan de studenten verzocht hun tentamen in te leveren.' Nou kan men zich afvragen of deze regel het gevolg is van de aanname dat het Nederlands een meewerkend voorwerp heeft, of dat het daadwerkelijk het bestaan van dat meewerkende voorwerp aantoont. Bar weinig Nederlanders houden zich volgens mij aan deze regel. Volgens mij kan het trouwens ook helemaal niet, omdat er geen onderwerp aanwezig is in de zin 'de studenten wordt verzocht' en gezien wij Nederlands praten en geen Latijn mogen we niet zomaar onderwerpen weglaten, dacht ik zo.

Tja, ik vond het punt dat mijn Grieks leraar aandroeg dus wel interessant en ik vroeg me af wat jullie (of misschien jij, als alleen SLiV dit leest ) hier van dachten? Misschien zie ik iets over het hoofd en wordt ik nu meteen weerlegd hoor, ik heb er nog niet al te grondig over nagedacht.

Lols.

Het meewerkend voorwerp bestaat wel degelijk.


Interessant. Maar dat zegt niets over het bestaan van het meewerkend voorwerp. Zowel "aan hen" als "hun" is namelijk meewerkend voorwerp; dat de een een voorzetsel gebruikt en de ander niet, doet verder niet ter zake.



Het is een fout om te zeggen dat het Nederlands altijd een onderwerp nodig heeft. Vergelijk:
- "Er wordt regen verwacht."

Nu zeg je misschien dat er wel degelijk een onderwerp is, namelijk 'regen'. Maar dan klopt de bewering niet dat 'de studenten' wel het onderwerp moet zijn. Daar heb ik volgens mij maar een zin voor nodig:

Hun tentamen in te leveren, wordt de studenten verzocht.

_________________
native | fluent | basic | translate | very basic

Hmm, misschien valt wat ik bedoelde beter uit te leggen als dat het Nederlands geen onderscheid maakt tussen direct en indirecte voorwerpen.

'aan hen' analyseer je dan als een voorzetselvoorwerp of zoiets.

Een trivalent werkwoord zoals 'geven' analyseer je dan alsof het twee objecten nodig heeft in plaats van een lijdend voorwerp en een meewerkend voorwerp, omdat het Nederlands verder dat onderscheid toch niet maakt.

'Ik geef haar (aan) hem.'
'Ik geef (aan) haar hem.'
'Ik geef haar een boek.'
'Ik geef het boek in het huis aan jou.'
etc.

Naast het feit dat dat nogal vage voorbeeldzinnen zijn wordt er volstrekt geen onderscheid gemaakt tussen meewerkend voorwerpen lijdend voorwerp, en als je het meewerkend voorwerp duidelijk wil maken met een voorzetsel degradeer je het gewoon tot een bepaling met een voorzetsel wat net zo functioneert als alle ander bepalingen met voorzetsels.

Ik vraag mij dus af, waarop baseren wij dat het Nederlands überhaupt een meewerkend voorwerp heeft? Qua vorm wordt er geen enkel onderscheid gemaakt, alleen eventueel hen/hun maar dat is dus niet eigen aan het Nederlands maar er kunstmatig in gebracht. Qua woordvolgorde maakt het volgens mij ook niet uit. Zoals ik al zei, misschien zie ik iets over het hoofd, maar ik kan zo één twee drie niets verzinnen waar er een wezenlijk onderscheid gemaakt wordt tussen een lijdend en meewerkend voorwerp.

De enige situatie waarin dit volgens mij zou gebeuren is een zin als 'de student wordt verzocht', maar een overgroot deel van de Nederlanders zal hier 'de studenten worden verzocht' zeggen, wat betekent dat dit voor hen dus inderdaad een (direct) object is waar je gewoon een onderwerp van mag maken met een passieve constructie. Ervan maken 'de studenten wordt verzocht' slaat alleen ergens op als het Nederlands daadwerkelijk een meewerkend voorwerp als aparte categorie heeft. Als nou alle Nederlanders dit zo zouden zeggen, dan was het een argument geweest dat het Nederlands een meewerkend voorwerp als aparte categorie die dus met een passieve constructie niet tot onderwerp gemaakt wordt. Maar omdat dit volgen mij ook van boven af als het ware door de Neerlandici afgedwongen wordt terwijl de meeste Nederlanders er een onderwerp van maken en zeggen 'de studenten worden verzocht', wat mij juist lijkt te pleiten voor dat meewerkende voorwerpen en lijdende voorwerpen eigenlijk hetzelfde zijn in het Nederlands.

Maar omdat ik bang ben te snel conclusies te trekken terwijl ikzelf misschien gewoon een geval waar dit onderscheid wel daadwerkelijk bestaat over het hoofd zie, wil ik dit nog even aan wat mensen voorleggen voor ik dit tot mijn standpunt maak.

Maar let wel, alleen omdat er geen onderscheid zichtbaar is of gehanteerd wordt, betekent niet dat 't er niet is.

Er is een degelijk verschil tussen "een boek" en "de man" in de zin "ik geef de man een boek". Misschien niet qua vorm, maar wel qua betekenis. Het feit dat "ik geef de man aan een boek" onzin is, laat zien dat "de man" hier het meewerkend voorwerp is, en niet een direct voorwerp; als 'geven' met twee directe voorwerpen was gegaan, waren ze verwisselbaar geweest, wat hier niet het geval is.

Bovendien is het helemaal niet waar dat "de man" en "een boek" in die zin verwisselbaar zijn, ook niet qua vorm. Immers, "ik geef een boek de man" is grammaticaal onjuist. Daar moet je óf "aan de man" van maken, óf de woordvolgorde aanpassen.

_________________
native | fluent | basic | translate | very basic